Ο λόγος για την εικόνα
Τη μακραίωνη, ομολογουμένως συναρπαστική πορεία του, ο άνθρωπος τη χάραξε με έργα λόγου και τέχνης. Οι πρώτες καλλιτεχνικές του απόπειρες δεν ήταν παρά αποδόσεις με φόρμες, σχέδιο και χρώματα πνευματικών παραστάσεων που είχαν σχέση με τις μεταφυσικές του ανησυχίες. Ένας από τους πολλούς ορισμούς της Τέχνης είναι αυτός που τη θεωρεί ως διαδικασία δημιουργικής μετάπλασης του αρχέγονου τρόμου σε ρυθμό. Σε οργάνωση δηλαδή συναισθηματικών καταστάσεων με τρόπο που να παράγεται αξιόλογο αισθητικό αποτέλεσμα.
Οι τέχνες της εικόνας, οι εικαστικές τέχνες στις πρώτες τους δυναμικές εκδηλώσεις τροφοδοτήθηκαν από τον λόγο. Οι προφορικές παραδόσεις, η μυθολογία, οι μνημειακές επικές συνθέσεις με τον τεράστιο όγκο των ερεθιστικών θεμάτων τους στάθηκαν και η αφορμή για την παραγωγή γλυπτικών και κυρίως ζωγραφικών έργων. Θα λέγαμε ότι η ζωγραφική για μεγάλα χρονικά διαστήματα ήταν εξαρτημένη πρώτα από τη μυθολογία και στη συνέχεια από τη μυθολογίζουσα ποίηση. Ο διάλογος λοιπόν των δύο αυτών εκφράσεων, της λογοτεχνικής και της εικονιστικής, ήταν συνεχής αλλά τις περισσότερες φορές ετεροβαρής. Η αρχαία ελληνική αντίληψη θέλει τη ζωγραφική υποδεέστερη της ποίησης. Από την Αναγέννηση ωστόσο άρχισε ένας αγώνας εξίσωσης των δύο τεχνών και το κύρος της ζωγραφικής αποκαταστάθηκε και με κείμενα θεωρητικά και με την ίδια τη ζωγραφική πράξη. Στους δύο τελευταίους αιώνες μάλιστα η ζωγραφική όχι μόνο εξελίσσεται ισάξια με τη λογοτεχνία αλλά μπαίνει και μέσα στα τείχη της. Γίνεται πολύτιμο αντικείμενό της. Ο λόγος για την εικόνα, για τη ζωγραφιά είναι λόγος θεωρητικός, μια τεράστια παραγωγή κειμένων φιλοσοφίας, ψυχολογίας και κοινωνιολογίας της τέχνης, κειμένων επιστημονικών όπου με γνώση και συστηματικότητα περιγράφονται και αναλύονται έργα τέχνης, κειμένων κριτικών ακόμη και κειμένων οικονομικής φύσης. Στο πρώτο μέρος του αποψινού προγράμματος θα διαβαστούν τέτοια κείμενα από εκλεκτούς παλιούς και νεώτερους αναγνώστες. Είναι ο λόγος για την εικόνα. Το ζωγραφικό έργο στέκεται απέναντι και κινητοποιεί σκέψεις και προβληματισμούς.
Όμως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η εικόνα, η ζωγραφιά αλλά και ο ζωγράφος γίνονται επί πλέον και υποκείμενα στη λογοτεχνία, δεν είναι απέναντι, είναι εντός της. Σε μυθιστορηματικές βιογραφίες, μυθιστορήματα και ποιήματα. Μια αντιπροσωπευτική επιλογή αυτού του είδους κειμένων θα παρουσιάσουμε στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσής μας. Είναι η εικόνα, η ζωγραφιά, και ο ζωγράφος κεντρικά και θεμελιώδη στοιχεία της μυθοπλασίας.
Κάπως εξειδικευμένο για φέτος το θέμα της Λογοτεχνικής βραδιάς μας, μετά τη θάλασσα, το σπίτι, τη νοσταλγία και το νόστο, τον έρωτα και τη γυναίκα, που ήταν τα θέματα των πέντε προηγούμενων εκδηλώσεών μας. Ελπίζουμε ωστόσο ότι θα το απολαύσετε και αυτό, όπως και τις άλλες φορές.
Επίλογος
Και αν ο καλλιτέχνης ξεκουράζεται από τη δούλεψη της τέχνης του μέσα στην τέχνη πάλι; Αν το φάρμακο της πλήξης και της ανίας στην τέχνη το ανακαλύπτει ο ειδικός, τότε τι πρέπει να σημαίνει η τέχνη – ζωγραφική ή ποίηση, μουσική και χορός δεν έχει τόση σημασία – για μας τους απλούς θνητούς; Νάρκης του άλγους δοκιμή θα χαρακτηρίσει ο Καβάφης κάθε προσπάθεια δημιουργική. Απόπειρα καταπράϋνσης του πόνου. Ίσως για λίγο αλλά με τρόπο μοναδικό η τέχνη μας ανακουφίζει όπως απόψε εδώ, στη αυλή του Αγγελίδη, στο Φεστιβάλ της Σύμης, για μια φορά ακόμα μας έγιανε την ψυχή. Το ευεργετικό της τέχνης ψέμα, αυτό το εξαίσιο της τέχνης «σαν» μας βοηθά αποτελεσματικά να ζήσουμε και να αντέξουμε, όλες εκείνες τις θανατηφόρες αλήθειες, που χωρίς την τέχνη θα μας είχαν συνθλίψει.
Ευχαριστούμε για την ανταπόκρισή σας, την παρουσία σας και την συμμετοχή σας.
Ευχαριστώ από καρδιάς όλους τους καλούς συνεργάτες και φίλους και το Δήμο της Σύμης, γιατί χωρίς αυτούς η πραγματοποίηση της λογοτεχνικής βραδιάς θα ήταν αδύνατη, αφού ο ζήλος τους ανανεώνει την επιθυμία και την όρεξη για δουλειά κάθε καλοκαίρι.
Ευχαριστώ το φωτογράφο Σωτήρη Αλεξόπουλο για την εξαιρετική δουλειά του στις διαφάνειες που πλούτισαν την εκδήλωση. Ευχαριστώ τέλος τη Γιάννα και το Λουκά που για άλλη μια φορά παραχώρησαν το σπίτι τους ανεπιφύλακτα, αν και απόντες οι ίδιοι.