ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΡΑΦΕΣ
ΤΩΝ ΦΙΛΩΝ ΜΟΥ

Κατασταλαγμένες σκέψεις για τη νουβέλα «Μερκάντο», 2025.

της Μαρίας Μαμαλίγκα.

Η ιστορία διαδραματίζεται σε πολλούς τόπους, κάτι ασυνήθιστο για αφηγήσεις μικρής έκτασης όπως οι νουβέλες. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα πολυεπίπεδο αφήγημα. Η διαδοχή των επιπέδων δράσης δηλώνεται τόσο από τον τριτοπρόσωπο παντογνώστη αφηγητή όσο και από τον πρωτοπρόσωπο, την ηρωίδα, στη χωροχρονική ένδειξη που προτάσσεται κάθε καταγραφής της στις ημερολογιακές σελίδες.

Σχόλια για το βιβλίο «Δεκαεννιά Βινιέτες για τη Γλώσσα και τη Σιωπή», 2025.

του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου.

Ένα μικρό «ποιητικό λεξικό τσέπης» το νέο βιβλίο του Κωνσταντίνου. Με δεκαεννέα λήμματα από τα οποία πρώτο και προσημαίνον είναι το Λεξικό. Ύστερα, με τη σειρά, όχι αλφαβητική αλλά μιας ιδιαίτερης ψυχικής στρωματογραφίας ακολουθούν: Καλλιγραφία, Δέλτα, Ιχνογραφία, Σκηνή, Βάφτιση, Φίδια, Φαρμακολογία, Επίδεσμος, Διάμετρος Ι και ΙΙ, Διατάσεις, Τόξα, Χάρτης, Διάθλαση, Στροφή, Αρετή, Η Γλώσσα, Η Σιωπή. Είναι οι δεκαεννιά πολύπτυχες βινιέτες του, «θαμμένες» σ’ ένα εκδοτικό κομψοτέχνημα.

Σχόλια στην ποιητική συλλογή «Ερήμην λεί[ύ]πει[η]ς», 2024.

της Ειρήνης – Διαλεχτής Κουρομιχελάκη.

Τα ποιήματα της Ειρήνης, αν και θλιμμένα ως ποιήματα αποχωρισμού, δεν είναι θλιβερά. Είναι θλιμμένα, ενίοτε οργισμένα με την οργή του κατάφωρα αδικημένου, αλλά όχι καταθλιπτικά. Οι «χειρονομίες» αντιμετώπισης της απώλειας δεν είναι οι καθιερωμένες για την περιποίηση του σώματος, ή του προσώπου ενός νεκρού αγαπημένου, καλλωπισμοί προ της ταφής προκειμένου να διατηρηθούν όμορφες αναμνήσεις για το μετά, κάτι σαν το κοντυλογραμμένο φαγιούμ ενός χαμένου πρόωρα έρωτα ή τη γαλήνια ακινησία εκλιπόντος σε αρχαίο ανάγλυφο ή ανδριάντα.

Διόρθωση: εκ παραδρομής αναφέρεται το όνομα του Τόμας Μαν αντί του ορθού Έρμαν Έσσε.

Παρουσίαση του βιβλίου «Όλα στη θέση τους», 2024.

της Χαράς Κούππα.

Είμαι και εγώ σαν εκείνον ξένος, ένας παρείσακτος που εισβάλλει απρόσκλητος στον συρμό ενός αλλότριου, τυπωμένου σε χαρτί, κόσμου από την πίσω πόρτα, νιώθω εχθρικά τα βλέμματα των ηρώων της συλλογής να με καρφώνουν. Τι ζητώ και τρυπώνω στις ιστορίες τους, στα σπίτια τους, στις δουλειές τους, τη μοναξιά και τη θλίψη τους; Νιώθω να μου αντιστέκονται, δε σηκώνουν τα μάτια τους να με κοιτάξουν, δε θέλουν να με γνωρίσουν, ίσως για να μη με θυμούνται. Απομακρύνονται βουβοί από κοντά μου σαν να είμαι μολυσμένος. Τους φαίνεται βαρύ το άρωμά μου και δεν καπνίζω ούτε έχω φάει σκόρδο.

Παρουσίαση του βιβλίου «Οικογενειακή Ρίζα 70», 2023.

του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου.

Ελπίζοντας ότι ο σπόρος του μαγικού δεν εκφυλίζεται σαν τους κλώνους των ιών καθώς περνά από γενιά σε γενιά γραπτών δημιουργημάτων, κάτι που σίγουρα θα οδηγούσε στην απομάγευση των αναγνωστών αργά ή γρήγορα και στην επιστροφή στην κανονικότητα μιας αποστειρωμένης πραγματικότητας, αλλά αντιθέτως ότι διανοίγει προοπτικές καινούργιων μεταλλάξεων εμφυτευμένος σε γόνιμα – αν και γερασμένα – υποκείμενα, αφιερώνω το παιγνιώδες πειραματικό κείμενό μου, ως δείγμα τριτογενούς, αμφίβολου λογοτεχνικά δημιουργήματος, στον Κωνσταντίνο που με ενέπνευσε.

Παρουσίαση του βιβλίου «Όσα κατάφεραν ν’ ανθίσουν», 2023.

της Μαρία Στεφάνου.

Πολλά ανθίζουν και μέσα στην ψυχή και του αναγνώστη, αν μπορέσει να το διαβάσει σωστά. Δεν είναι ένα βιβλίο για τις καλοκαιρινές διακοπές, για το κατάστρωμα ή την παραλία, αν και θα μπορούσε να διαβαστεί και ως τέτοιο, καθώς ο εκδοτικός οίκος που το εξέδωσε έχει μεγάλη παράδοση σε ευπώλητα αυτού του είδους. Όμως μια ενδελεχέστερη, μια δεύτερη βραδεία ανάγνωσή του θα αποκαλύψει τις αρετές του. Δίνει πράγματι πολλές αφορμές να το εκτιμήσει κανείς, να το αγαπήσει και να το συστήσει και σε άλλους ανεπιφύλακτα.

Παρουσίαση του βιβλίου «Γράμματα στον Αϊ Βασίλη και Σαιν Νικολά», 2022.

της Ιφιγένειας Σιαφάκα.

Φέτος τα Χριστούγεννα άρχισα να τα γιορτάζω σαν Σιγκαμπουριανός από τα μέσα του Οκτώβρη. Και τα γιόρταζα καθημερινά, όχι σαν προσμονή. Δεν τα ’φερνε κοντά μου η χαρά των πολυπόθητων διακοπών ή η ανάγκη μιας δοκιμασμένης θεραπευτικής μαγείας στην 8η δεκαετία της ζωής μου. Ήταν μια μακρά προχριστουγεννιάτικη περίοδος δημιουργίας, ευφορίας και κεφιού που μου προκάλεσε η ανάληψη του έργου της εικονογράφησης του θαυμάσιου βιβλίου της άγνωστής μου ως τότε Ιφιγένειας Σιαφάκα.

Παρουσίαση του βιβλίου «15 Κοντές Ιστορίες κι ένα Εισαγωγικό Σημείωμα», 2022.

του Γιώργου Οικονόμου.

Συνήθως πρώτα γνωρίζουμε το έργο ενός εν ζωή συγγραφέα, αργότερα – αν το επιθυμούμε – επιδιώκουμε τη γνωριμία μ’ αυτόν. Ψάχνουμε να αναγνωρίσουμε κάποιον ήρωα των βιβλίων του στη δική του προσωπικότητα. Άλλοτε επαληθευόμαστε, άλλοτε όχι. Δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία όσο η επιβεβαίωση ότι είναι αληθινός σαν τους ήρωές του. Σ’ ένα επόμενο βήμα, αν αξιωθούμε, ίσως γράψουμε κάτι γι’ αυτόν ή, πράγμα σπανιότερο, ίσως τού παρουσιάσουμε κι ένα βιβλίο του..

Έξι ταξιδιωτικές οδηγίες για το μυθιστόρημα «Τέλος διαδρομής», 2019

του Θέμη Παρλαβάντζα (Σχόλιο).

Ο τίτλος «Τέλος διαδρομής» είναι νοηματικά ημιενεργός. Σημαίνει κάτι, αλλά προκαλεί και ερωτήματα. Ποια είναι αυτή η διαδρομή; Η λέξη είναι μονοσήμαντη, είναι ομώνυμο των λέξεων πορεία, ταξίδι, δρόμος, περιπέτεια, περιπλάνηση, περιδιάβαση, περίπατος, μαραθώνιος; Και με τι μέσο τελείται; Και ποια η διάρκειά της; Ποια η κατεύθυνσή της και ποιο το πλάνο κίνησης; Ευθεία η πορεία ή τεθλασμένη, κυκλική ή ελικοειδής; Συνεχής ή διακεκομμένη; Και ποιος ή ποιοι είναι οι διαβάτες, οι ταξιδευτές, οδοιπόροι ή δρομείς;

Παρουσίαση του βιβλίου «Ας χαθούμε τουλάχιστον στο φως», 2019.

του Θάνου Ξηρού.

Επειδή τα διαβασμένα βιβλία λειτουργούν ως υπόστρωμα όπου έρχεται να επικαθίσει το κάθε νέο βιβλίο. Το υπόστρωμα εκτός από τη στήριξη του στρώματος συντελεί και στην ανύψωσή του, το φέρνει πιο κοντά στα μάτια μας ώστε και να το περιεργαστούμε καλύτερα και να το κατανοήσουμε καλύτερα. Ο διαβασμένος αναγνώστης δε διαβάζει γραμμικά και οριζόντια. Ο διαβασμένος αναγνώστης διαβάζει στερεομετρικά και τρισδιάστατα. Βυθίζεται η ανάγνωσή του μέχρι τα υποστρώματα.

Μια προσέγγιση στο μυθιστόρημα «Αγνή», 2019.

της Δικαίας Μαραβέλια.

Μία ιστορία αγάπης και μίσους, ανεκπλήρωτων πόθων και εκδίκησης, σατανικής επινοητικότητας και αγόγγυστης εγκαρτέρησης, εγωιστικής κτητικότητας και αμίλητης υποταγής. Μια ιστορία διαδοχικών φόνων και παρατεταμένου πένθους, μαγείας και εξορκισμού, ανεξέλεγκτων συναισθημάτων και καταχωνιασμένων παθών. Αφορά μια οικογένεια αλλά και όλους εμάς, όπου κι αν ζούμε.

Παρουσίαση του βιβλίου «Κύλησε το τέτζερι κι ήβρε το καπάκι», 2018

της Δικαίας Μαραβέλια και του Μανώλη Κ. Μοράρη.

Η Δικαία λοιπόν από τον χώρο της λογοτεχνίας και του μυθιστορήματος μεταπήδησε στην περιοχή της μαγειρικής συνταγογραφίας. Μία κίνηση που προϋποθέτει πλούσια τόλμης αποθέματα αλλά και διάθεση αυθυπέρβασης ή καλύτερα συρρίκνωσης έως θυσίας του διογκωμένου κατά κανόνα συγγραφικού εγώ. Γιατί στο μυθιστόρημα και γενικότερα, στη λογοτεχνία ο συγγραφέας έχει τη δυνατότητα να αναπτυχθεί εκτός πλαισίου δεσμεύσεων και σε συνθήκες απόλυτης ελευθερίας, ακολουθεί τη φωνή της ψυχής του, πλάθει κατά βούληση – με ή χωρίς αληθοφάνεια – τους ήρωές του και ταξιδεύει μαζί τους μέσα στον αφηγηματικό χρόνο μπλέκοντας και ξεμπλέκοντας καταστάσεις, ενώνοντας ή διαχωρίζοντας αφηγηματικές γραμμές, κλείνοντας και ανοίγοντας θέματα διαχειριζόμενος τις ιστορίες του ανεξέλεγκτος.

Παρουσίαση του μυθιστορήματος «Η μπουγάδα», 2013

της Μάρως Κερασιώτη.

Σιωπή μιας γυναίκας που έπλασε η Μάρω πριν τρεις δεκαετίες, όταν ευτύχησα να τη γνωρίσω ως μητέρα δύο θαυμάσιων μαθητών μου και αργότερα ως κεραμίστρια και γλύπτρια. Είχα μορφώσει από τότε άποψη γι’ αυτήν, τη θαύμαζα για τον πολυεπίπεδο αγώνα της στο στίβο της Τέχνης και της Ζωής και είχα καταλήξει ότι ως προσωπικότητα απείχε πολύ από τις ιδεοληψίες και τις αμηχανίες που εξέτρεφε η απορριμματική θέαση του γλυπτού της. Γιατί εκείνη είχε διαρρήξει προ πολλού τον ασφυκτικό της κύβο και είχε ανοίξει τα φτερά της…

Παρουσίαση της συλλογής «Θα’ ναι νύχτα και Αύγουστος», 2010.

του Νικήτα Παρίση.

Δεν είναι εύκολο για το φιλόλογο σχολιαστή που καλείται να παρουσιάσει ένα λογοτεχνικό έργο, όταν μάλιστα τυχαίνει να είναι και έργο δάσκαλού του, να κρατήσει τις αναγκαίες αποστάσεις από αυτό το ίδιο αλλά και από ό,τι τον δένει με το συγγραφέα, και να μιλήσει ψύχραιμα και αντικειμενικά. Από την άλλη η ίδια η διαδικασία του «γράφειν» για τη γραφή κάποιου άλλου ενέχει τον κίνδυνο μιας κατά τα άλλα ανατομικής προσέγγισης που θα ταρίχευε ωστόσο το έργο και των δύο, και του συγγραφέα και του σχολιαστή του.

Για την ποιητική συλλογή «Παραλλαγές του μαύρου», 2005.

του Στάθη Κουτσούνη.

Στάθη Κουτσούνη. Σε κατασκοπεύω, όταν ανοίγεις στο θησαυροφυλάκιο του Ομήρου το σταχτί κιβώτιο της Νέκυιας. Βλέπεις τον Οδυσσέα να πολιορκείται από τις ψυχές ανώνυμων κι επώνυμων νεκρών, που διεκδικούν και πάλι τη φωνή τους. Αρμέγεις το μέλλον σου από τους χρησμούς του Τειρεσία. Σε βλέπω μάταια να προσπαθείς τρεις φορές να αγκαλιάσεις τη σκιά της Αντίκλειας και ύστερα να απομακρύνεσαι βουβός…